Recensie: Jezus en de vijfde evangelist, Fik Meijer

6905


Historicus Fik Meijer kennen we van zijn populair-wetenschappelijke boeken over de oudheid en het leven rondom de Middellandse Zee van rond het begin van de jaartelling. Met zijn nieuwste boek Jezus, die als ondertitel en de vijfde evangelist meekreeg, beschrijft hij het leven van Jezus vanuit de ogen van een niet-gelovige moderne geschiedwetenschapper aan de hand van de bekendste geschreven bronnen uit de eerste paar eeuwen, waarin Jezus vermeld wordt. Het boek leest vlot, maar heeft wat mij betreft wel wat tekortkomingen.

De ‘vijfde evangelist’ uit de ondertitel slaat op Flavius Josephus, die in zijn Oude Geschiedenis van de Joden, geschreven tussen 79 en 94, Jezus’ naam op twee plaatsen vermeldt. Fik Meijer neemt het eerste deel van zijn boek de tijd om de leefwereld van Jezus te schetsen. Dat doet hij door de belangrijkste politieke, sociale en militaire gebeurtenissen tussen de eerste eeuwen voor Christus en de eerste eeuw na Christus te schetsen. Zowel de Romeinse, Griekse als de Joodse geschiedenis komen aan bod. Relatief veel aandacht geeft hij ook aan de verschillende andere ‘messiassen’ en rebellenleiders die rond de tijd van Jezus in Israël rondliepen. De belangrijkste bron daarbij is Josephus, die opvallend genoeg veel meer aandacht besteedt aan dit soort figuren dan aan Jezus, hoewel Jezus dus uiteindelijk de bekendste van allen zou worden. Impliciet lijkt Meijer door zijn leunen op Josephus aan te sturen op de gedachte dat Jezus voor zijn tijdgenoten niet zoveel voorstelde in vergelijking met anderen, die soms tienduizenden mensen op de been wisten te brengen. Het zouden vooral de evangelisten zijn die een beeld van Jezus als belangrijkste van zijn soortgenoten neer hebben gezet.

Meijer beschouwt Josephus als historisch verantwoorde bron, zo blijkt gaandeweg, maar weigert de evangelisten zo te zien. Deels omdat zij afhankelijk waren van voornamelijk gesproken bronnen en hun teksten jaren na Jezus’ leven op schrift stelden en daarin keuzes zouden maken afhankelijk van het doel dat ze voor ogen hadden. “[…] legt Jezus de volgende woorden in de mond” is een zinsnede die meermaals in het boek voorkomt. De auteur gaat hiermee wel erg makkelijk om met het feit dat er ook nog zoiets bestaat als mondelinge geschiedenis en dat je daar volgens mij wel degelijk waarde aan kan hechten. Niet voor niets worden op veel plekken de namen van getuigen van Jezus’ leven genoemd en Paulus stipt bijvoorbeeld het feit dat velen daarvan nog in leven zijn aan: met andere woorden, de toehoorders werd uitgenodigd hen daarop te bevragen.

Daarnaast is de auteur nogal selectief in het putten uit Josephus, waar het hem uitkomt bevat deze tekst relevante informatie, en op andere momenten juist weer overdrijvingen. Er valt nog wel meer op deze ‘biografie’ van Jezus aan te merken, zoals dat er aannames in staan die op zijn minst omstreden zijn. Een voorbeeld daarvan is de opmerking dat Jezus ongeletterd zou zijn. Over dit laatste punt lopen de meningen van historici uiteen.

Wil je een beeld krijgen van de samenleving waarin Jezus rondliep en de gebeurtenissen in de omliggende landen dan is Jezus en de vijfde evangelist de moeite wel waard. Maar je zou evengoed het boek van Flavius Josephus kunnen lezen, eveneens door Fik Meijer vertaald naar het Nederlands. Want delen zijn parafrases van de Oude Geschiedenis van de Joden en andere delen zijn parafrases van de evangeliën. Daardoor bevat het boek weinig nieuws, zeker niet als je al wel enigszins ingelezen bent in de geschiedenis van rond het begin van de jaartelling. Jezus en de vijfde evangelist brengt het leven van Jezus voor een groot publiek weer onder de aandacht, maar het geeft wel een behoorlijk gekleurd, gemankeerd beeld van de historische persoon. Om nog maar te zwijgen over het feit dat je met wonderen en de opstanding van Jezus niet bij Meijer hoeft aan te komen.

Jezus en de vijfde evangelist / Fik Meijer / Paperback: 19,99 / Ebook: 13,99

Koop dit boek

1 REACTIE

  1. Als je het boek zou lezen om meer te weten te komen over het leven van Jezus dan dat je al weet,
    kom je bedrogen uit. Zelfs de gnostische waarheidsgetrouwe overleveringen tref je hier niet aan.
    Pas na de 2e helft van het boek kom je de naam Jezus tegen.
    Meer als dat de zondagsschooljuffrouw je vertelde kom je in dit boek niet tegen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER