Leestip: Engelen als gasten? Over christelijke gastvrijheid

355

Met de komst van veel vreemdelingen vanuit het Midden-Oosten naar het Europese vasteland is de discussie over gastvrijheid en de eventuele grenzen daaraan (weer) volop levend. In 2011 verscheen het boek Engelen als gasten? Over christelijke gastvrijheid van de Zuid-Afrikaanse hoogleraar Robert Vosloo in een Nederlandse vertaling. Wat zegt de Bijbel over gastvrijheid, en hoe kunnen we gastvrijheid in de praktijk brengen? Lees hieronder de inleiding van dit boek. Het boek is verkrijgbaar bij Boekencentrum voor 4,99 euro.

Inleiding

In zijn historische roman Ah, But Your Land is Beautiful vertelt Man Paton over een incident dat zich afspeelde in Zuid-Afrika kort na de Tweede Wereldoorlog. De apartheidswetten waren nog niet zo streng vastgelegd. Als teken aan zijn gemeenteleden dat niet alle blanken zich tegen hen gekeerd hadden, nodigde een zwarte predikant op een dag een rechter, een blanke Afrikaner, in zijn kerk. De rechter accepteerde de uitnodiging en ging op de donderdagavond voorafgaande aan de Goede Vrijdag naar die kerk. Tijdens de voetwassing vroeg de predikant de rechter om daaraan deel te nemen. De vrouw van wie hij die avond de voeten wassen moest, was de vrouw die meer dan dertig jaar in zijn huis had gewerkt. Veel gemeenteleden hielden de adem in toen Jan Christiaan Olivier voor Martha Fortuin knielde. Paton vertelt verder:

Toen nam hij met tederheid haar beide voeten in zijn handen, want zij waren zonder twijfel moe van het vele dienen, en hij kuste ze allebei. Toen begon Martha Fortuin, en vele anderen in de Holy Church of Zion, te wenen op die heilige plaats.

Paton vertelt verder hoe een journalist die geschiedenis heeft opgepakt en wat voor vernietigend effect dit gehad heeft op de loopbaan van de rechter. Men kan niet anders dan zich, samen met de schrijver, afvragen hoe anders de situatie in Zuid-Afrika zich ontwikkeld zou hebben als er meer van zulke ontmoetingen tussen blank en zwart in de jaren vijftig en daarna geweest zouden zijn. De geschiedenis en onze eigen ervaringen Ieren ons dat ontmoetingen met mensen die ‘anders zijn dan wij’, mensen die anders lijken, anders praten en anders geloven, vaak gekleurd zijn door vooroordelen, onkunde en achterdocht. Toch is het de grote uitdaging om het te midden van deze herinneringen en ervaringen aan te durven om anders naar elkaar te kijken en met elkaar om te gaan, ter wille van een grotere kwaliteit van leven en een menselijker en rechtvaardiger samenleving. Een dergelijke andere stijl van samenleven vraagt een beweging van apathie naar om elkaar geven, van gierigheid naar vrijgevigheid, van angst naar gastvrijheid. De kern van dit boek is het woord gastvrijheid. Gastvrijheid is een begrip en een praktijk die in veel culturen en tradities een rijke geschiedenis heeft. Gegeven de eisen van de Zuid-Afrikaanse samenleving, en óók gegeven de situatie in de wereld, blijkt dat we weer iets van de diepe betekenis van dit woord moeten herontdekken en in praktijk brengen. Zonder het creëren van een cultuur van gastvrijheid is het moeilijk te bedenken hoe een cultuur van vreemdelingenhaat, racisme, ontkenning van iemands identiteit en eng groepsdenken doorbroken kan worden. Dit boek wil vooral de aandacht vestigen op gastvrijheid in de christelijke traditie. In de meeste godsdiensten en culturen is gastvrijheid natuurlijk een deugd die hoog aangeschreven staat. De filosoof Jacques Derrida schrijft zelfs:

Er bestaat niet alleen een cultuur van gastvrijheid, maar er bestaat geen cultuur die niet ook een cultuur van gastvrijheid is…. Gastvrijheid – dat is cultuur.’

Gastvrijheid behoort ook tot het hart van de meeste godsdiensten. We kunnen veel uit de verhalen van gastvrijheid van de meeste godsdienstige tradities leren. Het is daarom belangrijk om de christelijke accenten op gastvrijheid te herontdekken en te praktiseren. Het woord gastvrijheid wordt tegenwoordig wel veel gebruikt. Wie het woord bijvoorbeeld op een van de zoekmachines van internet intypt, krijgt talloze verwijzingen naar hotels, restaurants, pensions en andere diensten. Als er dus over gastvrijheid gesproken wordt, denken mensen aan de horeca. Een andere betekenis die het woord oproept, heeft te maken met gezelligheid en samenzijn met vrienden en familie. We betonen gastvrijheid door elkaar hartelijk te verwelkomen, lekker samen te eten zodat ieder genoeg (of meer dan genoeg!) krijgt, en door zo met elkaar om te gaan dat de bezoekers zich thuis voelen. Voor de meesten van ons roepen deze betekenissen van gastvrijheid heerlijke herinneringen wakker.
Het is echter van belang om goed te zien dat christelijke gastvrijheid méér inhoudt dan het gezellig samenzijn van vrienden en familie, die hun harten en huizen voor elkaar open stellen. Christelijke gastvrijheid is ook, en vooral, gastvrijheid aan vreemdelingen en vervreemden. Het Griekse woord dat het Nieuwe Testament voor gastvrijheid gebruikt, is philoxenia. Het betekent ‘liefde voor de vreemdeling’. Dat staat recht tegenover xenophobia (de angst of haat tegenover vreemdelingen). Als er dus een pleidooi gevoerd wordt voor christelijke vrijheid, gaat dat niet alleen maar over de verwelkoming van vrienden en mensen ‘zoals wij’, maar over de openheid voor hen die ‘anders dan wij’ zijn. Om precies te zijn, christelijke gastvrijheid is een provocatie tegen het onkritische gebruik van categorieën als ‘wij’ en ‘zij’. Deze nadruk op de ander en de vreemdeling maakt christelijke gastvrijheid zo moeilijk en vaak pijnlijk. Dat is echter ook precies wat christelijke gastvrijheid juist christelijk maakt.
Hoewel dit boek vanuit een bepaalde christelijke traditie komt en op bepaalde historische en sociale omstandigheden focust, is er toch de hoop dat het een breder publiek zal vinden. Gastvrijheid heeft immers met het wezenlijke van de mens te maken. Dit boek wil ook als uitnodiging tot verdere dialoog dienen, en in die geest gaat het boek in gesprek met een aantal stemmen die door de eeuwen heen over gastvrijheid gesproken hebben en nog steeds spreken.

Koop dit boek


GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER